Genç Yetişkinlerde Mükemelliyetçilik ve Sosyal Kaygı arasındaki ilişkinin incelenmesi

Erinç Erbildim; Ümmü Kardelen Sardoğan

doi:10.35365/eass.26.1.10

Yazarlar

Erinç Erbildim Kıbrıs Aydın Üniversitesi https://orcid.org/0009-0005-9958-1849
Ümmü Kardelen Sardoğan Kıbrıs Aydın Üniversitesi https://orcid.org/0009-0000-9652-683X

DOI:

https://doi.org/10.35365/eass.26.1.10

Anahtar Kelimeler:

Sosyal kaygı, Mükemmelliyetçilik, Genç Yetişkinlik, Sosyal Kaygı Alt Boyutları

Özet

Bu çalışmanın amacı, genç yetişkinlerde mükemmeliyetçilik ile sosyal anksiyete arasındaki ilişkinin incelenmesi
ve mükemmeliyetçiliğin alt boyutlarının sosyal kaygıyı yordama gücünün değerlendirilmesidir. Araştırma, 18–29
yaşları arasında bulunan 139 genç yetişkin ile yürütülmüştür. Veriler Frost Çok Boyutlu Mükemmeliyetçilik
Ölçeği ve Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Sosyal kaygı, anksiyete alt ölçeğiyle
değerlendirilmiştir. Değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon analizi ile incelenmiş, mükemmeliyetçiliğin sosyal kaygıyı yordama gücü basit ve çoklu doğrusal regresyon analizleri ile değerlendirilmiştir. Bulgular, sosyal kaygının anksiyete alt boyutu ile toplam mükemmeliyetçilik arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğunu göstermiştir. Basit doğrusal regresyon analizi sonuçlarına göre toplam mükemmeliyetçilik anksiyete alt boyutunun anlamlı bir yordayıcısıdır ve sosyal kaygıdaki varyansın %3.5’ini açıklamaktadır (R² = .035, β = .19, p = .027). Mükemmeliyetçiliğin alt boyutlarının birlikte değerlendirildiği çoklu regresyon modeli ise sosyal kaygıdaki varyansın %26.1’ini açıklamıştır (R² = .261, p < .001). Analiz sonuçları, Hatalar ve Eylemler Hakkındaki Endişeler boyutunun sosyal kaygıyı pozitif yönde (β = .48, p < .001), Kişisel Standartlar boyutunun ise negatif yönde yordadığını göstermiştir (β = −.36, p < .001). Buna karşın Ebeveyn Beklentileri ve Eleştirileri ile Düzen boyutlarının sosyal kaygının anlamlı yordayıcıları olmadığı bulunmuştur.
Bulgular, mükemmeliyetçiliğin tek boyutlu bir yapı olmadığını ve özellikle uyumsuz mükemmeliyetçilik
özelliklerinin sosyal kaygı ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Buna karşın, kişisel standartlar gibi daha uyumlu özellikler sosyal kaygıya karşı koruyucu bir rol oynayabilir.

Referanslar

Adler, A. (1956). The individual psychology of Alfred Adler: A systematic presentation in selections from his writings (H. L. Ansbacher & R. R. Ansbacher, Eds.). Basic Books.

Antony, M. M., & Rowa, K. (2008). Social anxiety disorder (Vol. 12). In D. Wedding (Ed.), Advances in Psychotherapy: Evidence-Based Practice. Hogrefe & Huber. ISBN: 978-0-88937-311-2.

Arnett, J. J., Žukauskienė, R., & Sugimura, K. (2014). The new life stage of emerging adulthood at ages 18–29 years: Implications for mental health. The Lancet Psychiatry, 1(7), 569–576. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(14)00080-7

Bingöl, T. Y., & Vural Batık, M. (2018). Unconditional self-acceptance and perfectionistic cognitions as predictors of psychological well-being. Journal of Education and Training Studies, 7(1), 67–75. https://doi.org/10.11114/jets.v7i1.3712

Burns, D. D. (1980). The perfectionist’s script for self-defeat. Psychology Today, 14(6), 34–52.

Clark, D. M., & Wells, A. (1995). A cognitive model of social phobia. In R. G. Heimberg, M. R. Liebowitz, D. A. Hope, & F. R. Schneier (Eds.), Social phobia: Diagnosis, assessment, and treatment (pp. 69–93). Guilford Press.

Edgar, E. V., Richards, A., Castagna, P. J., Bloch, M. H., & Crowley, M. J. (2024). Post-event rumination and social anxiety: A systematic review and meta-analysis. Journal of Psychiatric Research, 173, 87–97.

https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2024.03.013

Enns, M. W., Cox, B. J., & Clara, I. P. (2002). Adaptive and maladaptive perfectionism: Developmental origins and association with depression proneness. Personality and Individual Differences, 33(6), 921–935.

https://doi.org/10.1016/S0191-8869(01)00202-1

Erskine, R. G. (2015). Relational patterns, therapeutic presence: Concepts and practice of integrative psychotherapy. Karnac Books.

Ferber, K. A., Chen, J., Tan, N., Sahib, A., Hannaford, T., & Zhang, B. (2024). Perfectionism and social anxiety: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology: Science and Practice, 31(3), 329–343. https://doi.org/10.1037/cps0000201

Freud, S. (1933). New introductory lectures on psycho-analysis. W. W. Norton & Company.

Frost, R. O., Marten, P., Lahart, C., & Rosenblate, R. (1990). The dimensions of perfectionism. Cognitive Therapy and Research, 14(5), 449–468. https://doi.org/10.1007/BF01172967

Frost, R. O., Glossner, K., & Maxner, S. (2010). Social anxiety disorder and its relationship to perfectionism. In S. G. Hofmann & P. M. DiBartolo (Eds.), Social anxiety: Clinical, developmental, and social perspectives (2nd ed., pp. 119–145). Academic Press.

Jansson-Fröjmark, M., & Linton, S. J. (2007). Is perfectionism related to pre-existing and future insomnia? A prospective study. British Journal of Clinical Psychology, 46(1), 119–124.

https://doi.org/10.1348/014466506X158824

Hayes, S. C., Wilson, K. G., Gifford, E. V., Follette, V. M., & Strosahl, K. D. (1996). Experiential avoidance and behavioral disorders: A functional dimensional approach to diagnosis and treatment. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 64(6), 1152–1168. https://doi.org/10.1037/0022-006X.64.6.1152

Hayes-Skelton, S. A., & Eustis, E. H. (2020). Experiential avoidance. In J. S. Abramowitz & S. M. Blakey (Eds.), Clinical handbook of fear and anxiety: Maintenance processes and treatment mechanisms (pp. 115–131). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/0000150-007

Heimberg, R. G., Horner, K. J., Juster, H. R., Safren, S. A., Brown, E. J., Schneier, F. R., & Liebowitz, M. R. (1999). Psychometric properties of the Liebowitz Social Anxiety Scale. Psychological Medicine, 29(1), 199–212.

https://doi.org/10.1017/S0033291798007879

Horney, K. (1950). Neurosis and human growth: The struggle toward self-realization. W. W. Norton.

Köroğlu, E. (1996). Sosyal fobi (sosyal anksiyete bozukluğu). Psycho Medicine, 2, 13–19.

Kulaksızoğlu, I. B., Tükel, R., Üçok, A., Yargıç, İ., & Yazıcı, O. (2009). Psikiyatri. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Yayınları.

Kurz, E. (2021). I will never be good enough!!: The rise of perfectionism among young adults. European Journal of Psychotherapy & Counseling, 23(3), 243–256. https://doi.org/10.1080/13642537.2021.1881140

Lievore, R., Cardillo, R., & Mammarella, I. C. (2025). Anxiety in youth with and without specific learning disorders: Exploring the relationships with inhibitory control, perfectionism, and self-conscious emotions. Frontiers in Behavioral Neuroscience, 19, Article 1536192. https://doi.org/10.3389/fnbeh.2025.1536192

Mert, A. (2019). Üniversite öğrencilerinin sosyal kaygı, mükemmelliyetçilik ve değerler arasındaki ilişkinin açıklanmasına yönelik bir model çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 49, 276–301.

https://doi.org/10.21764/maeuefd.428886

Nepon, T., Flett, G. L., Hewitt, P. L., & Molnar, D. S. (2011). Perfectionism, negative social feedback, and interpersonal rumination in depression and social anxiety. Canadian Journal of Behavioural Science / Revue canadienne des sciences du comportement, 43(4), 297–308. https://doi.org/10.1037/a0025032

Özbay, Y., & Mısırlı-Taşdemir, Ö. (2003, 9–11 Temmuz). Çok Boyutlu Mükemmeliyetçilik Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması [Sözlü bildiri]. VII. Ulusal Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi, Malatya, Türkiye.

Sarıkaya, M. (2019). Müzik öğretmenliği lisans eğitiminde mükemmeliyetçi tutumların incelenmesi. Fine Arts (NWSAFA), 14(4), 254–260.

https://doi.org/10.12739/NWSA.2019.14.4.D0243

Shumaker, E. A., & Rodebaugh, T. L. (2009). Perfectionism and social anxiety: Rethinking the role of high standards. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 40(3), 423–433. https://doi.org/10.1016/j.jbtep.2009.04.002

Shafran, R., Egan, S., & Wade, T. (2017). Mükemmeliyetçilik (D. Onuk, Çev.). Kuraldışı Yayıncılık.

Soykan, Ç., Özgüven, H. D., & Gençöz, T. (2003). Liebowitz Social Anxiety Scale: The Turkish version. Psychological Reports, 93(3, Suppl.), 1059–1069. https://doi.org/10.2466/pr0.2003.93.3f.1059

Stein, M. B., & Stein, D. J. (2008). Social anxiety disorder. Lancet (London, England), 371(9618), 1115–1125.

https://doi.org/10.1016/S0140-6736(08)60488-2

Stöber, J. (1998). The Frost Multidimensional Perfectionism Scale revisited: More perfect with four (instead of six) dimensions. Personality and Individual Differences, 24(4), 481–491. https://doi.org/10.1016/S0191-8869(97)00207-9

Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Pearson.

Wang, Y., Chen, J., Zhang, X., Lin, X., Sun, Y., Wang, N., Li, M., Yang, Y., & Luo, F. (2022). The relationship between perfectionism and social anxiety: A moderated mediation model. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(19), 12934. https://doi.org/10.3390/ijerph191912934

West, S. G., Finch, J. F., & Curran, P. J. (1995). Structural equation models with nonnormal variables: Problems and remedies. In R. H. Hoyle (Ed.), Structural equation modeling: Concepts, issues, and applications (pp. 56–75). Sage Publications.

Yıldırım, B., & Sarıçam, H. (2022). Beliren Yetişkinlerin Mükemmeliyetçilik ve Psikolojik Kırılganlık Düzeylerinin İncelenmesi. Erciyes Akademi, 36(1), 228–252. https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.1059991

Yöyen, E., & Zoraloğlu, C. (2023). The relationship of dimensions of perfectionism with social anxiety in a non-clinical population. Cyprus Turkish Journal of Psychiatry & Psychology, 5(1), 67–73. https://doi.org/10.35365/ctjpp.23.1.08