Transaksiyonel Analiz: Psikoterapide Temel Yaklaşım ve Modern Uygulamalar

Tahmina Chalabi Kurt; Hülya Şenol; Erdem Lif

doi:10.35365/eass.26.1.09

Yazarlar

Tahmina Chalabi Kurt Uluslararası Final Üniversitesi https://orcid.org/0009-0005-8211-2069
Hülya Şenol Kıbrıs Sağlık ve Toplum Bilimleri Üniversitesi https://orcid.org/0009-0005-8211-2069
Erdem Lif Maastricht Universitesi https://orcid.org/0009-0004-7527-8311

DOI:

https://doi.org/10.35365/eass.26.1.09

Anahtar Kelimeler:

Transaksiyonel Analiz, Psikoterapi, Ego Durumları, iletişim, Eric Berne

Özet

Bu çalışma, Eric Berne tarafından geliştirilen Transaksiyonel Analiz (TA) kuramını psikoterapi bağlamında ele alarak kuramın temel kavramlarını, tarihsel gelişimini ve çağdaş psikoterapi yaklaşımlarıyla ilişkili yönlerini sistematik biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda çalışma, yalnızca kuramsal bir çerçeve sunmakla sınırlı kalmayıp, Transaksiyonel Analiz’in bireyin içsel süreçleri ile kişilerarası ilişkileri arasındaki dinamik etkileşimi açıklamadaki rolünü de ele almaktadır. Ayrıca kuramın güncel psikoterapi yaklaşımlarıyla kurduğu ilişkiler, daha bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. TA, bireyin kişiliğini üç temel ego durumu; Ebeveyn, Yetişkin ve Çocuk üzerinden açıklayan ve kişilerarası iletişim süreçlerini analiz eden hümanistik bir psikoterapi modeli olarak tanımlanmaktadır. Bu makalede TA’nin kuramsal çerçevesini oluşturan ego durumları, Karpman’ın drama üçgeni gibi temel bileşenler literatüre dayalı olarak bütüncül biçimde ele alınmıştır. Araştırma, nitel doküman analizi yöntemiyle yürütülmüş ve 1950–2025 yılları arasında yayımlanan temel kaynaklar içerik analizi tekniği kullanılarak çözümlenmiştir. Bu süreçte kuramın temel kavramları arasındaki ilişkiler tematik olarak sınıflandırılmış ve Transaksiyonel Analiz’in terapötik değişim sürecindeki işlevi yorumlanmıştır. Böylece çalışma, kuramın hem teorik hem de uygulamaya dönük yönlerini daha anlaşılır hale getirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın bulguları, TA’nin bireylerde farkındalık, özerklik, İletişim becerileri ve duygusal olgunluk düzeylerinin gelişimine önemli ölçüde katkı sağladığını göstermektedir. Bununla birlikte, TA’nın bireyin kendini algılama biçimini yeniden düzenleme, ilişkisel farkındalığı artırma ve daha işlevsel iletişim kurma süreçlerinde etkili olduğu görülmektedir. Elde edilen bulgular, kuramın farklı psikolojik bağlamlarda uygulanabilirliğini desteklemektedir. TA’nin psikoterapi, eğitim ve örgütsel psikoloji alanlarında geniş bir uygulama potansiyeline sahip olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır.

Referanslar

Bal, P. N., & Murat, M. (2020). Reklam, kültür ve iletişim. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 7, 167–182.

https://doi.org/10.31566/ibad.649319

Barrow, G., & Newton, T. (2015). Empowering teachers, empowering learners: A transactional analysis approach to education. Routledge. ISBN: 978-0415814444

Barrow, G., & Newton, T. (2015). Empowering teachers, empowering learners: A transactional analysis approach to education. Routledge. ISBN: 978-0-415-81445-1

Berne, E. (1961). Transactional analysis in psychotherapy: A systematic individual and social psychiatry. Grove Press. ISBN: 978-0-345-41403-0

Berne, E. (1964). Games people play: The psychology of human relationships. Grove Press. ISBN: 978-0-345-41003-2

Bozkurt, Y. (2025). Reklamlarda ego durumu–yaratıcı strateji uyumunun ikna üzerindeki etkisi: Transaksiyonel analiz yaklaşımı. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(3), 1827–1847. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1724661

Bugental, D. B., Shennum, W. A., & Shaver, P. R. (1984). “Difficult” children as elicitors and targets of adult communication patterns: An attributional–behavioral transactional analysis. Monographs of the Society for Research in Child Development, 49(205), 79–160. https://doi.org/10.2307/1166016

Christoph-Lemke, C. (1999). The contributions of transactional analysis to integrative psychotherapy. Transactional Analysis Journal, 29(3), 198–214. https://doi.org/10.1177/036215379902900302

Comendant, C. (2025). Outcome measures in transactional analysis clinical practice. International Journal of Transactional Analysis Research & Practice, 16(1), 3–15. https://doi.org/10.29044/ijosart.v16i1.972

Çatak, B. (2012). Karar verme sürecinde içsel psikolojik süreçler ve transaksiyonel analiz. Klinik Psikiyatri Dergisi, 15(3), 181–189. https://doi.org/10.5505/kpd.2012.16480

Çelikel, M., & Pesen, A. (2023). Does the transactional analysis theory-based psycho-educational group program reduce loneliness and increase psychological well-being? Eurasian Journal of Educational Research, 23(101), 1–24. https://doi.org/10.30931/USCA.2023.2842

Emmerson, G. (2011). Advanced ego state therapy. Crown House Publishing. ISBN: 978-1845906884

Fraser, G. A. (1991). Ego state therapy: A brief overview. Transactional Analysis Journal, 21(2), 92–98.

https://doi.org/10.1177/036215379102100208

Gültekin, A., & Acar, N. V. (2004). Ego Durumları ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(22), 7–18. https://doi.org/10.17066/pdreh.2016.v3n22.001

Hall, J. (2019). Transactional analysis in contemporary psychotherapy: A relational and integrative perspective. International Journal of Transactional Analysis Research & Practice, 10(1), 3–12. https://doi.org/10.29044/ijostar.v10i1.35

Hay, J. (2017). An introduction to transactional analysis psychotherapy. Journal of Experiential Psychotherapy / Revista de Psihoterapie Experientiala, 20(3), 13–24. Retrieved December 12, 2025, from

https://jep.ro/images/pdf/cuprins_reviste/79_art_2.pdf

Heiller, B., & Sills, C. (2018). Co-creative transactional analysis in group psychotherapy. In G. Summers & K. Tudor (Eds.), Co-creative transactional analysis: Papers, dialogues and debates (pp. 145–162). Karnac. ISBN: 978-1782201196

Leutner, S., & Piedfort-Marin, C. (2021). The ego state concept: Historical background and contemporary developments. Transactional Analysis Journal, 51(1), 21–36.

https://doi.org/10.1177/0362153720987397

Meşe, S. Ş., & Özerk, H. (2019). Üniversite sınavına hazırlanan ve özel dershanelere devam eden lise son sınıf öğrencilerinin kendilerinde algıladıkları ego durumları ile sınav kaygı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 11(18), 727–756.

https://doi.org/10.29228/opus.46517

Motyl, D. (2016). The drama triangle revisited: From victim to creator. Transactional Analysis Journal, 46(3), 214–226. https://doi.org/10.1177/0362153716654884

Netrawati, I. G. A. A., Dantes, N., & Candiasa, I. M. (2018). The effect of transactional analysis counseling group services on the self-confidence of class XI students of SMK Negeri 1 Sukasada. International Journal of Research in Counseling and Education, 2(2), 68–76. https://doi.org/10.21070/irjce.v2i2.1587

Ömür, S. (2021). Transaksiyonel analiz temelli psikoeğitim programının evlilik uyumu, evlilik doyumu ve evlilik çatışması üzerindeki etkisi. Aile Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 4(1), 35–58. https://doi.org/10.55740/aipsid.900762

Popovych, I. S., et al. (2021). Transactional analysis in the structure of professional training of psychologists: Ego states and coping behavior. Journal of Intellectual Disability – Diagnosis and Treatment, 9(2), 97–105. https://doi.org/10.17721/2308-8835.2021.2.97-105

Preda, A. (2013). Tags, transaction types, and communication in online anonymous markets. Socio-Economic Review, 11(1), 31–56. https://doi.org/10.1093/ser/mws024

Purwanto, A., Wijayanti, L. M., Hyun, C. C., & Asbari, M. (2019). The effect of transformational, transactional, authentic and authoritarian leadership style toward lecture performance of private university in Tangerang. Dinasti International Journal of Digital Business Management, 1(1), 29–42.

https://doi.org/10.33005/dinasti.v1i1.35

Rahmati, A., & Mosavi, M. (2018). The effectiveness of transactional analysis group therapy on marital intimacy and communication patterns. Family Counseling and Psychotherapy, 8(2), 45–64. https://doi.org/10.29252/jhts.8.2.45

Rosenblatt, P. C. (2018). Meaningful communication and relational scripts. Journal of Contemporary Psychotherapy, 48(2), 95–104. https://doi.org/10.1007/s10879-017-9372-x

Shmelev, E. (2015). Beyond the drama triangle: new perspectives on victim, persecutor and rescuer roles. Transactional Analysis Journal, 45(3), 215–226. https://doi.org/10.1177/0362153715587784

Solomon, C. (2003). Transactional analysis theory: The basics. Transactional Analysis Journal, 33(1), 15–22. https://doi.org/10.1177/036215370303300104

Steiner, C. (1990). Scripts people live: Transactional analysis of life scripts. Grove Press. ISBN: 978-0-8021-3260-7

Stewart, I., & Joines, V. (1987). TA today: A new introduction to transactional analysis. Lifespace Publishing. ISBN: 978-1870244029

Summers, G., & Tudor, K. (Eds.). (2018). Co-creative transactional analysis: Papers, dialogues and debates. Karnac. ISBN: 978-1782201196

Teeter, J. R. (2023). The Karpman drama triangle, the Choy winner's triangle, and the OK Corral as they pertain to academic achievement. Learning Assistance Review, 28(1), 88–112. https://doi.org/10.55555/LEARNING.28.1.88-112

Topbaş, Z. S., & Şimşek, N. (2023). Transaksiyonel analiz kuramı kapsamında bir film incelemesi: Kış uykusu. Humanistic Perspective, 5(3), 1026–1048. https://doi.org/10.51860/hp.1348123

Turhal, H., Kalyoncu, N., & Keçeci, A. (2018). Hemşirelik eğitiminde transaksiyonel analiz temelli bir grup çalışmasının iletişim becerileri üzerindeki etkisi. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 9(3), 193–201. https://doi.org/10.5222/jispn.2018.89547

Ünsal Gülseven, G., & Türer, A. (2025). Examination of conflict resolution styles in romantic relationships according to the positive psychotherapy Four-Way Model. European Archives of Social Sciences, 2(2), 83–89. https://doi.org/10.35365/eass.25.02.03

Widdowson, M. (2010). Transactional analysis: 100 key points and techniques. Routledge. ISBN: 978-0415489062

Zalcman, M. J. (1983). Acceptance speech for the Eric Berne Memorial Scientific Award for the Racket System and Racket Analysis. Transactional Analysis Journal, 13(1), 5–7. https://doi.org/10.1177/036215378301300101

Zengin, H. (2019). Edebî metinlerde benlik durumları ve yaşam senaryoları: Transaksiyonel analiz bağlamında bir çözümleme. Turkish Studies, 14(3), 1235–1256.

https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.22915

Zümbül, S. (2021). Transaksiyonel analiz terapisine kapsamlı bakış: Bir derleme çalışması. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(40), 4923–4958. https://doi.org/10.29228/opus.87157