Genç Yetişkinlerde Sosyal Medya Bağımlılığının Obezite Üzerine Etkisi

Asra Babayiğit; Gamze Naz Küçükaslan; Gülbahar İzcikılıç; Esma Büşra Bağran; Baran Aktaş

doi:10.35365/eass.26.1.08

Yazarlar

Asra Babayiğit Kıbrıs Sağlık ve Toplum Bilimleri Üniversitesi https://orcid.org/0000-0003-2102-3175
Gamze Naz Küçükaslan Kıbrıs Sağlık ve Toplum Bilimleri Üniversitesi https://orcid.org/0009-0000-1848-5024
Gülbahar İzcikılıç Kıbrıs Sağlık ve Toplum Bilimleri Üniversitesi https://orcid.org/0009-0000-0686-8132
Esma Büşra Bağran Kıbrıs Sağlık ve Toplum Bilimleri Üniversitesi https://orcid.org/0009-0006-1077-0043
Baran Aktaş University of Derby https://orcid.org/0009-0003-6363-9864

DOI:

https://doi.org/10.35365/eass.26.1.08

Anahtar Kelimeler:

Sosyal Medya Bağımlılığı, Obezite, Ekran süresi, Duygusal yeme

Özet

Bu anlatı derleme çalışmasının amacı, 18–30 yaş arası genç yetişkinlerde sosyal medya bağımlılığı ile obezite arasındaki ilişkiyi davranışsal, psikososyal ve biyolojik mekanizmalar çerçevesinde incelemektir. Literatür taraması Mart 2025 tarihinde YÖK Ulusal Tez Merkezi ve Google Akademik veritabanlarında gerçekleştirilmiştir. 2000–2025 yılları arasında yayımlanan ve genç yetişkin örneklemi içeren çalışmalar dahil edilmiştir. Arama terimleri genç yetişkin, sosyal medya bağımlılığı, obezite, ekran süresi, duygusal yeme, sedanter yaşam ve uyku, birbirleriyle uygun mantıksal ilişkilerle birleştirilmiştir. 18–30 yaş örneklem içeren, tam metnine erişilebilen çalışmalar dahil edilmiştir. Ergen örneklemler dışlanmış; yalnızca mekanizmayı açıklamak amacıyla sınırlı biçimde tartışmaya dahil edilmiştir. Toplam 412 kayıt taranmış, başlık-özet elemesi sonrası 67 makale değerlendirilmiş ve 29 çalışma senteze alınmıştır. Bulgular, artan ekran süresinin fiziksel aktivite azalması, uyku bozukluğu ve duygusal yeme davranışlarıyla ilişkili olduğunu göstermektedir. Bulgular nedensel değil, korelasyonel düzeyde değerlendirilmiştir. Sonuçlar, dijital farkındalık programları ve sağlıklı yaşam müdahalelerinin potansiyel koruyucu rolüne işaret etmektedir. Literatürdeki güncel bulgular, sosyal medya kullanım süresinin artışının fiziksel aktivitelerde azalma, uyku kalitesinin bozulması ve enerji alımında artış gibi sonuçlar ortaya çıkardığını belirtmektedir. Çalışma sonucunda, dijital farkındalık programlarının yaygınlaştırılması, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının teşvik edilmesi ve çevrim içi zaman yönetimine yönelik müdahalelerin geliştirilmesinin önemi ifade edilmektedir.

Referanslar

Andreassen, C. S. (2015). Online social network site addiction: A comprehensive review. Current Addiction Reports, 2(2), 175–184. https://doi.org/10.1007/s40429-015-0056-9

Andreassen, C. S., Pallesen, S., & Griffiths, M. D. (2017). The relationship between addictive use of social media, narcissism, and self-esteem: Findings from a large national survey. Addictive Behaviors, 64, 287–293. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2016.03.006

Baltacı, G., & Tedavi, F. (2008). Obezite ve egzersiz. Sağlık Bakanlığı Yayınları, Ankara. ISBN: 978-975-590-246-3

Bayrak, T., & Cihan, B. (2021). Yeni medyada bağımlılık sonucu gelişen dijital obezite olgusu üzerine bir inceleme: Netflix Türkiye örneği. Yeni Medya Elektronik Dergisi,5(1),78–94. https://doi.org/10.17932/IAU.EJNM.25480200.2021/EJNM_V5I1007

Bi, X., Zhou, Y., & Li, J. (2024). The cost of the perfect body: Influence mechanism of internalization of media appearance ideals on eating disorder tendencies in adolescents. BMC Psychology, 12, 138.

https://doi.org/10.1186/s40359-024-01619-7

Castells, M. (2010). The rise of the network society (2nd ed.). Wiley-Blackwell. ISBN: 978-1405196864

Çayır, A., Atak, N., & Köse, S. K. (2011). Beslenme ve Diyet Kliniğine Başvuranlarda Obezite Durumu ve Etkili Faktörlerin Belirlenmesi. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası, 64(1), 13-19.

https://doi.org/10.1501/Tipfak_0000000779

Çömlekçi, M. F., & Başol, O. (2019). Gençlerin Sosyal Medya Kullanım Amaçları İle Sosyal Medya Bağımlılığı İlişkisinin İncelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(4), 173-188. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.525652

Durak, H. Y. (2019). Investigation of nomophobia and smartphone addiction predictors among adolescents in Turkey: Demographic Variables and Academic Performance. The Social Science Journal, 56(4), 492–517. https://doi.org/10.1016/j.soscij.2018.09.003

Evcili, F., & Eroğlu, M. O. T. (2024). Gençlerin sosyal medya kullanımının beden beğenisi ve beslenme tutumu üzerindeki etkisi. Institute of Health Sciences Journal, 9(3), 323–328.

DOI:10.51754/cusbed.1540076

Fardouly, J., & Vartanian, L. R. (2016). Social media and body image concerns: Current research and future directions. Current Opinion in Psychology, 9, 1–5.

https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2015.09.005

Gezgin, D. M., & Türk-Kurtça, T. (2025). Social interaction anxiety and Internet addiction among university students in medical and health sciences: the mediating role of fear of missing out. Psychology, Society & Education, 17(3), 54–63. https://doi.org/10.21071/pse.v17i3.18100

Goodyear, V. A., Wood, G., Skinner, B., & Thompson, J. L. (2021). The effect of social media interventions on physical activity and dietary behaviours in young people and adults: A systematic review. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 18, 72.

https://doi.org/10.1186/s12966-021-01138-3

Griffiths, M. D., & Szabo, A. (2014). Is excessive online usage a function of the medium or the activity? An empirical pilot study. Journal of Behavioral Addictions, 3(1), 74–77. https://doi.org/10.1556/JBA.2.2013.016

Hazar, Ç. M., & Avcı, Ö. (2024). Sosyal medya bağımlılığı ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, 13, 16–39. https://doi.org/10.56676/kiad.1535377

Hruby, A., & Hu, F. B. (2015). The epidemiology of obesity: A big picture. Pharmacoeconomics, 33(7), 673–689. https://doi.org/10.1007/s40273-014-0243-x

Jiménez-García, A. M., Arias, N., & Hontanaya, E. P., et al. (2025). Impact of body-positive social media content on body image perception. Journal of Eating Disorders, 13, 153. https://doi.org/10.1186/s40337-025-01286-y

Karaçil, M. Ş., & Şanlıer, N. (2014). Obezojenik çevre ve sağlık üzerindeki etkileri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(2), 786–803.

https://dergipark.org.tr/tr/pub/gumussagbil/issue/23833/253899

Kayıkçı, L., Taşkıran, A., & Ergün, D. (2025). Sosyal Medya Bağımlılığı ve Depresyon Arasındaki İlişki: Bir Derleme Çalışması. Avrupa Sosyal Bilimler Arşivleri Dergisi, 2(3). https://doi.org/10.35365/eass.25.3.06

Kılınç, E., & Kartal, A. (2022). Lise öğrencilerinde sedanter yaşam, beslenme davranışları ve fazla kiloluluk-obezite arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi: Bir vaka-kontrol çalışması. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 15(1), 30-39. https://doi.org/10.46483/deuhfed.898847

Kuss, D. J., & Griffiths, M. D. (2017). Social networking sites and addiction: Ten lessons learned. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(3), 311. https://doi.org/10.3390/ijerph14030311

Leibbrand, R., & Fichter, M. M. (2002). Maintenance of weight loss after obesity treatment: Is continuous support necessary? Behaviour Research and Therapy, 40(11), 1275–1289. https://doi.org/10.1016/S0005-7967(01)00096-1

Loh, Y. L., Yaw, Q. P., & Lau, Y. (2023). Social media-based interventions for adults with obesity and overweight: a meta-analysis and meta-regression. International Journal of Obesity, 47, 606–621. https://doi.org/10.1038/s41366-023-01304-6

Loos, R. J., & Bouchard, C. (2003). Obesity–is it a genetic disorder? Journal of Internal Medicine, 254(5), 401–425. https://doi.org/10.1046/j.1365-2796.2003.01242.x

Macht, M. (2008). How emotions affect eating: A five-way model. Appetite, 50(1), 1–11

https://doi.org/10.1016/j.appet.2007.07.002

Maher, C., Olds, T. S., Eisenmann, J. C., & Dollman, J. (2012). Screen time is more strongly associated than physical activity with overweight and obesity in 9- to 16-year-old Australians. Acta Paediatrica, 101(11), 1170–1174. https://doi.org/10.1111/j.1651-2227.2012.02804.x

Mathur, M. B. (2024). Assessing robustness to worst-case publication bias using a simple subset meta analysis. BMJ, 384, e076851.https://doi.org/10.1136/bmj-2023-076851

Muslu, M., & Gökçay, G. F. (2019). Teknoloji bağımlısı çocuklarda obeziteye neden olan risk faktörleri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 8(2), 72–79. https://izlik.org/JA89RA67KB

Nagata, J. M., Cortez, C. A., Cattle, C. J., & Ganson, K. T. (2023). Screen time use and obesity among adolescents and young adults. Preventive Medicine Reports, 31, 102112.

https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2023.102112

Ogden, C. L., Fryar, C. D., Martin, C. B., Freedman, D. S., Carroll, M. D., Gu, Q., & Hales, C. M. (2017). Trends in obesity among adults and youth in the United States, 2003–2004 through 2015–2016. Journal of the American Medical Association, 319(16), 1723–1725. https://doi.org/10.1001/jama.2018.3060

Perloff, R. M. (2021). Social media effects on young women’s body image concerns. Sex Roles, 84, 19–35. https://doi.org/10.1007/s11199-020-01149-7

Rafique, N., Alkaltham, G. K. I., Almulhim, L. A. A., et al. (2022). Association between time spent on electronic devices and body mass index in young adults. Journal of Multidisciplinary Healthcare, 15, 2169–2176. https://doi.org/10.2147/JMDH.S376689

Rumpf, H.-J., Meyer, C., & Hapke, U. (2011). Screen time and its association with overweight and obesity in adolescents. European Journal of Pediatrics, 170(5), 563–568.

https://doi.org/10.1007/s00431-010-1302-1

Shiyab, W., Halcomb, E., Rolls, K., & Ferguson, C. (2023). The impact of social media interventions on weight reduction and physical activity improvement among healthy adults: systematic review. Journal of Medical Internet Research, 25, e38429. https://doi.org/10.2196/38429

Sun, Y., & Zhang, Y. (2022). The relationship between social media use, physical inactivity, and obesity among young adults: A systematic review. BMC Public Health, 22, 1453. https://doi.org/10.1186/s12889-022-13763-5

Şahin, M., Şahin, U., & Calapoğlu, M. (2023). Obezitenin genetiği. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 30, 754–762. u 2023:30(4):754-762 https://doi.org/10.17343/sdutfd.1319203

Swinburn, B. A., Sacks, G., Hall, K. D., McPherson, K., Finegood, D. T., Moodie, M. L., & Steven L. Gortmaker. (2011). The global obesity pandemic: Shaped by global drivers and local environments. The Lancet, 378(9793), 804–814. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(11)60813-1

Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using Multivariate Statistics (6th ed.). Boston, MA: Pearson Publications. ISBN-10: 0205849571

Taşkıran, A. (2025). Yaşlı Bireylerde Sosyal Medya Kullanımının Sosyal Bağların Geliştirilmesine ve Bilgi Erişimine Etkisinin İncelenmesine Yönelik Bir Derleme. Avrupa Sosyal Bilimler Arşivleri Dergisi, 2(1).

https://doi.org/10.35365/eass.25.2.05

Toprak, A., Yıldırım, A., Aygül, E., Binark, M., Börekçi, S., & Çomu, T. (2009). Toplumsal paylaşım ağı Facebook: “Görülüyorum, öyleyse varım.” Kalkedon Yayınları. ISBN: 978-605-5679-17-0.

Tremblay, M. S., LeBlanc, A. G., Kho, M. E., et al. (2011). Sedentary behaviour and health indicators. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 8, 98.

https://doi.org/10.1186/1479-5868-8-98

Türkiye Bağımlılıkla Mücadele Eğitim Programı. (2015). Teknoloji canavara dönüşmeden. ISBN: 978-605-70787-2-8http://tbm.org.tr/media/1891/ortaokul_teknoloji_kitap.pdf

Twenge, J. M., & Campbell, W. K. (2018). Associations between screen time and lower psychological well-being. Preventive Medicine Reports, 12, 271–283. https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2018.10.003

Van Rooij, A. J., Schoenmakers, T. M., van den Eijnden, R. J. J. M., & van de Mheen, D. (2010). Compulsive internet use: The role of online gaming and other internet applications. Journal of Adolescent Health, 47(1), 51–57. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2009.12.021

Vannucci, A., Simpson, E. G., Gagnon, S., & Ohannessian, C. M. (2020). Social media use and risky behaviors in adolescents: A meta-analysis. Journal of Adolescence, 79, 258–274. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2020.01.014

Vargas, N., Silva, P., & Román, F. (2020). The association between sleep deprivation, stress, and obesity risk in young adults. Sleep Health, 6(4), 453–460. https://doi.org/10.1016/j.sleh.2020.07.005

Vural, Z. B. A., ve Bat, M. (2010). Yeni bir iletişim ortamı olarak sosyal medya: Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi'ne yönelik bir araştırma. Journal of Yaşar University, 20(5), 3348-3382. https://doi.org/10.19168/jyu.65130

Yaylagül, L. (2016). Kitle iletişim kuramları. Ankara: Dipnot Yayınları ISBN: 978-6054412778

Park, A. (2022). Using social media to understand web-based social factors concerning obesity: A systematic review. JMIR Public Health and Surveillance, 8(3), e25552. https://doi.org/10.2196/25552