Pozitif Psikoterapi’de Mindfulness Uygulamalı Denge Modeli’ne Bakış

Melek Öztürkler As; Manolya Çalışır

doi:10.35365/eass.25.3.05

Yazarlar

Melek Öztürkler As Kıbrıs Sağlık ve Toplum Bilimleri Üniversitesi https://orcid.org/0000-0003-4271-9630
Manolya Çalışır Kıbrıs Sağlık ve Toplum Bilimleri Üniversitesi https://orcid.org/0009-0004-8598-608X

DOI:

https://doi.org/10.35365/eass.25.3.05

Anahtar Kelimeler:

Pozitif Psikoterapi, Mindfulness, Farkındalık Temelli Psikoterapi, Denge Modeli

Özet

Pozitif Psikoterapi, günümüzde transkültürel bir yaklaşım olarak öne çıkmakta; aynı zamanda psikodinamik, insancıl ve kaynak yönelimli özellikler taşımaktadır. Bu yaklaşım, kendine özgü çeşitli envanterler, metaforlar, bilge sözler, hikâyeler ve atasözleri içermektedir. Pozitif Psikoterapi’nin merkezinde ise bireyin dengeli bir yaşam tarzına ulaşmasını hedefleyen “Denge Modeli” yer almaktadır (Peseschkian, 2000). Ancak günümüzde bireyler dengeli bir yaşam sürmeyi amaçlasalar dahi, Denge Modeli’nin her aşamasında “andan kopma” durumu kaçınılmaz hâle gelebilmektedir (Martos-Martinez ve ark., 2022; Ciarrochi, Purser & Milillo, 2015). Özellikle stresli yaşam olaylarında bireyin bedeni “burada” olsa da zihni geçmişe ya da geleceğe gidebilmektedir. Bu gibi durumlarda, en basit tanımıyla “anda kalma” anlamına gelen Mindfulness (Bilinçli Farkındalık) uygulamaları bireyin zihnini yeniden şimdiye odaklamasına ve daha dengeli bir yaşam sürdürmesine yardımcı olmaktadır. Alanyazında Mindfulness uygulamalarının Pozitif Psikoterapi’nin Denge Modeli ile bütünleştirilmesine yönelik doğrudan ve sistematik bir incelemenin sınırlı olduğu görülmektedir. Bu nedenle, mevcut çalışma Denge Modeli’ni Mindfulness perspektifinden ele alarak alanyazındaki bu boşluğu kuramsal düzeyde karşılamayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, bireylerin dengeye ulaşmasında önemli bir rol oynayan Mindfulness kavramını kavramsal ve içerik yönüyle ele almak; ayrıca Pozitif Psikoterapi’nin Denge Modeli perspektifinden bağlantılarını ve kullanım alanlarını incelemektir. Çalışma kapsamında Mindfulness Denge Modeli’nin her bir alanında nasıl konumlanabileceğini açıklayan özgün bir bütüncül çerçeve sunarak alanyazına kuramsal katkı sağlaması ve literatürde sınırlı incelenmiş olan Mindfulness-Denge Modeli ilişkisinin kuramsal tartışmasının yürütülmesi hedeflenmiştir. Bu çalışma anlatı temelli derleme (narrative review) niteliğindedir.

Referanslar

Akçakanat, T., & Köse, S. (2022). Bilinçli Farkındalık (Mindfulness): Kavramsal Bir İnceleme. Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Yönetim Perspektifleri Dergisi, 2(2), 16-28. https://doi.org/10.29228/ijbemp.6725

Akıllılar, T. (2013). İkinci Yabancı Dil Olarak Almanca Öğreniminde Üstbilişsel Farkındalık Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 14, 275-285. https://doi.org./10.12780/UUSBD187

Aktepe, İ., & Tolan, Ö. (2020). Bilinçli Farkındalık: Güncel Bir Gözden Geçirme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 12(4), 534-561. https://doi.org/10.18863/pgy.692250

Ameli, R. (2016). Farkındalık Dersi: Şimdi Sağlıklı Yaşama Zamanı (Çeviri Ed. Z Atalay, K Ögel). Nobel Akademik Yayıncılık. ISBN 978-6053205142

Atalay, Z. (2018). Mindfulness Şimdi ve Burada (3.bas.). İstanbul: Psikonet Yayınları. ISBN 978-9751040022

Aypay, A., & Kara A. (2018). Pozitif Psikoterapi Denge Modeli Bağlamında Dengeli Yaşam Ölçeği ve Dengeli Yaşam Temel Becerileri Ölçeğinin Geliştirilmesi. Sakarya University Journal of Education, 8(3), 63-79. https://doi.org/10.19126/suje.408531

Baer, R. A. (2003). Mindfulness training as a clinical intervention: A conceptual and empirical review. Clinical Psychology: Science andPractice,10(2),125143. https://doi.org/10.1093/clipsy.bpg015

Brown, K. W., & Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: Mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology 84(4), 822-848. https://doi.org/10.1037/0022-3514.84.4.822

Bohlmeijer, E., & Westerhof, G. (2021). The model for sustainable mental health: Future directions for integrating positive psychology into mental health care. Frontiers in Psychology.12:747999.https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.747999

Ciarrochi, J., Purser, R., & Milillo, J. (2015). Contextual Positive Psychology: Policy Recommendations on Mindfulness as Stress-Reduction Tool. Frontiers in Psychology. 7:1561. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2016.01561

Cope, T. (2014). Positive Psychotherapy: ‘Let the truth be told’. International Journal of Psychotherapy, Vol 18, (2), 62-71.

Çatak, P. D., & Ögel, K. (2010). Farkındalık Temelli Terapiler ve Terapötik Süreçler. Klinik Psikiyatri Dergisi, 13, 85-91.

Demirbağ, T., & Sarı, T. (2023). Pozitif Psikoterapi Yaklaşımına Dayalı Bir Olgu Sunumu: Kendi Kendine Yardım. Klinik ve Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 3(1),1-18. ISSN: 2822-4582

Doğan, M. (2016). Sabır Psikolojisi- Pozitif Psikoloji Bağlamında Bir Araştırma. İstanbul: Çamlıca Yayınları. ISBN: 978-605-9802-05-4

Doğanay, A., & Demir, Ö. (2011). Akademik Başarısı Düşük ve Yüksek Öğretmen Adaylarının Ders Çalışma Sırasında Bilişsel Farkındalık Becerilerini Kullanma Düzeylerinin Karşılaştırılması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri. 11(4), 2021-2043.

Eryılmaz, A. (2011). Yetişkin öznel iyi oluşu ile pozitif psikoterapi bağlamında birincil ve ikincil yetenekler arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 14, 17-28.

Eryılmaz, A. (2011). Pozitif psikoterapi ve pozitif psikolojinin psikolojik danışma ve rehberlik alanında kullanımı. Kültür ve İletişim, 14(2), 9–25. doi:10.18863/pgy.288667

Gilbert, P. (2009). Overcoming depression (3. Basım). New York: Basic Books. ISBN: 978-0465010877

Kabat-Zinn, J. (1990). Full catastrophe living: Using the wisdom of your body and mind to face stress, pain and illness. New York, NY: Delacorte. ISBN: 978-0385303125

Kabat-Zinn, J. (2001). Mindfulness meditation for everyday life. London: Piatkus Books. ISBN: 978-0749924482

Kabat-Zinn, J. (2003). Mindfulness-based interventions in context: Past, present, and future. Clinical Psychology: Science and Practice, 10(2), 144–156. https://doi.org/10.1093/clipsy.bpg016

Karacaoğlan, B., & Şahin, N. H. (2016). Bilgece Farkındalık ve Duygu Düzenleme Becerisinin İş Tatminine Etkisi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 8 (4), 421-444. doi: 10.20491/isarder.2016.226

Lomas, T., Ivtzan, I., & Fu, C. (2015). A systematic review of the neurophysiology of mindfulness on EEG oscillations. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 57, 401–410. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2015.09.018

Martos-Martínez, A., Barragán Martín, A. B., Simón Márquez, M. del M., & ark. (2022). Mindfulness and Balanced Time Perspective: Predictive Model of Psychological Well Being. MDPI. https://doi.org/10.3390/ijerph19074084

Özyeşil, Z. (2011). Öz- Anlayış ve Bilinçli Farkındalık (1. basım). Ankara: Maya Akademi Yayınevi. ISBN: 978-6054515066

Peseschkian, N. (1970). Psychotherapy of everyday life: Training in partnership and self-help with 250 case histories. New Delhi, Springer, s.5-35. ISBN: 978-3-540-15767-0

Peseschkian, N. (1980). Positive family therapy. NY, Springer, s.185-225. ISBN: 978-3-540-15768-7

Peseschkian, N. (1986). Oriental stories as tools in psychotherapy: The merchant and the parrot with 100 case examples for education and self-help. NY, Springer. ISBN: 978-3540157656

Peseschkian, N. (1987). Positive Psychotherapy theory and practice of a new method. Springer Verlag Berlin Heidelberg. ISBN: 978-0-387-15794-8

Peseschkian, N. (2000). Positive Psychotherapy. New Delhi: Sterling Publishers. ISBN: 10. 0387157948

Peseschkian, N. (2002). Günlük yaşamın psikoterapisi (2. Basım). Beyaz Yayınları. ISBN: 978-9755990644

Peseschkian, N. (2005). Pozitif Aile Terapisi (1. Basım). Beyaz Yayınları. ISBN: 978-9758261970

Peseschkian, N. (2007). Eğer hiç sahip olmadığın bir şeye sahip olmak istiyorsan, o zaman hiç yapmadığın bir şey yap (1. Basım). Beyaz Yayınları.

Peseschkian, N. (2013). Positive Psychotherapy in Psychosomatic Medicine: A transcultural and interdisciplinary approach examining 40 disorders. Wiesbaden: International. Doi: 10.1159/000288338.

Peseschkian, N. (2015). Pozitif Psikoterapiye Giriş: Kuram ve Uygulama (1. Basım). Anı Yayıncılık. ISBN: 978-6051700588

Pollak, S. M., Pedulla T., & Siegel R. D. (2019). Mindfulness- Farkındalık Temelli Psikoterapi Becerileri (1. Basım). Apamer Psikoloji Yayınları. ISBN: 978-605-67477-5-5

Purser, R. (2019). McMindfulness: How mindfulness became the new capitalist spirituality. Repeater Books. ISBN: 978-1912248506

Sarı, T. (2015). Pozitif psikoterapi: Gelişimi, temel ilke ve yöntemleri ve Türk kültürüne uygulanabilirliği. The Journal of Happiness & Well-Being, 3(2), 182-203.

Scholz, U., & Schwarzer, R. (2005). The general self-efficacy scale: Multicultural validation studies. The Journal of Psychology, 139(5), 439-457. https://doi.org/10.3200/JRLP.139.5.439-457

Öztaşkın, B. Ö. (2013). Sosyal bilgiler derslerinde belgesel film kullanımının akademik başarıya ve bilinçli farkındalık düzeylerine etkisi. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi. 3(2), 147-162. https://dx.doi.org/10.12973/jesr.2013.329a

Van Dam, N. T., van Vugt, M. K., Vago, D. R., Schmalzl, L., Saron, C. D., Olendzki, A., … & Meyer, D. E. (2018). Mind the hype: A critical evaluation and prescriptive agenda for research on mindfulness and meditation. Perspectives on Psychological Science,13(1),36–61.https://doi.org/10.1177/1745691617709589