Kuraldışı Davranışlar Gösteren Ergenlerin Annelerinin Sürekli Öfke Ve Öfke İfade Tarzı, Depresyon ve Anksiyete Düzeylerinin İncelenmesi

Şener Yazıcı; Ebru Tansel

doi:10.35365/eass.26.1.02

Yazarlar

Şener Yazıcı Özel Sağlık Meslek Hizmet Birimi https://orcid.org/0009-0008-4241-6318
Ebru Tansel Kıbrıs Sağlık ve Toplum Bilimleri Üniversitesi https://orcid.org/0000-0002-6106-5911

DOI:

https://doi.org/10.35365/eass.26.1.02

Anahtar Kelimeler:

Ergen, Kuraldışı Davranış, Öfke, Depresyon, Anksiyete

Özet

Ergenlik döneminde görünür hale gelen kuraldışı davranışların ortaya çıkmasına ergenin aile ilişkileri ve annenin psikolojik iyi oluş hali etki etmektedir. Bu araştırmanın amacı, kuraldışı davranışlar sergileyen ergenlerin annelerinin sürekli öfke düzeyleri, öfke ifade tarzları, depresyon ve anksiyete düzeyleri ile ergenlerin kuraldışı davranışları ve bazı demografik değişkenler arasındaki ilişkileri incelemektir. Araştırmanın çalışma grubunu, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı Eğitim ve Gelişim Merkezi’ne devam eden 15–18 yaş aralığındaki 50 ergen (11 kız, 39 erkek) ve anneleri oluşturmaktadır. Veriler, anneler için “Kişisel Bilgi Formu 1”, “Sürekli Öfke ve Öfke İfade Tarzı Ölçeği”, “Beck Depresyon Ölçeği” ve “Beck Anksiyete Ölçeği”, ergenler için ise “Kişisel Bilgi Formu 2” ve “Kuraldışı Davranışlar Ölçeği” kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen bulgular, bekar olan, kız çocuğu sahibi olan ve anne-çocuk ilişkisini olumsuz olarak değerlendiren annelerin sürekli öfke düzeylerinin daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, annelerin dışa vurulan öfke düzeyi ile ergenlerin kuraldışı davranış düzeyleri arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Araştırmanın sonuçları, kuraldışı davranış gösteren ergenlerin suç davranışlarından korunabilmeleri için hem kendilerine hem de ailelerine sosyal ve psikolojik destek sağlanmasının önemini vurgulamaktadır.

Referanslar

Aras, Ş., Günay, T., Özan, S. ve Orçın, E. (2007). İzmir ilinde lise öğrencilerinin riskli davranışları. Anadolu Psikiyatri dergisi, 8(3), 186–196.

Ayhan, F. ve Özkan, B. (2016). Aile içi şiddetin ergenler üzerindeki etkisi. Journal Of Human Sciences, 13 (3), 3753-3767. https://doi.org/10.14687/jhs.v13i3.3923

Avcı, R. (2006). Şiddet davranışı gösteren ve göstermeyen ergenlerin ailelerinin aile işlevleri, öfke ve öfke ifade tarzları açısından incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.

Ayan, S. (2007). Aile içinde şiddete uğrayan çocukların saldırganlık eğilimleri. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 8(3), 206–214.

Babaroğlu, A. (2025). Mothers self esteem and maternal attitudes. Cyprus Turkish Journal of Psychiatry & Psychology 7(1), 32-38. https://doi.org/10.35365/ctjpp.25.1.04

Balkaya, A. ve Ceyhan, E. (2007). Lise öğrencilerinin suç davranışı düzeylerinin bazı kişisel ve ailesel nitelikler bakımından incelenmesi. Aile ve Toplum Dergisi. 3(11), 13–27. https://doi.org/10.21560/spcd.49711

Baltaş, A. ve Baltaş, Z. (1987). Stres ve başa çıkma yolları (2. baskı). İstanbul: Remzi Kitabevi. ISBN 978 9751401786

Basut, E. (2004). Suça yönelen ve yönelmeyen ergenlerin stres stresle başa çıkma ve kişilik örüntüleri yönünden incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Bridewell, W. B., ve Chang, E. C. (1997). Distinguishing between anxiety, depression, and hostility: Relations to anger-in, anger-out, and anger control. Personality and Individual Differences, 22 (4), 587–590. https://doi.org/10.1016/S0191-8869(96)00224-3

Bulut, F. (2010). Ergenlerde görülen kural dışı davranışların aile işlevselliği, aile risk faktörü ve yaşam kalitesi açısından incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.

Bulut, M., ve Yüksel, Ç. (2023). Bilişsel davranışçı müdahaleler ile öfke yönetiminde kendi kendine yardım teknikleri: Öfkeyi anlamak ve yönetmek. Humanistic Perspective, 5(2), 844-856. https://doi.org/10.47793/hp.1222353

Can, R., Türkyılmaz, M. ve Karadeniz, A. (2010). Ergenlik dönemi öğrencilerinin okuma alışkanlıkları. Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(3), 1-21.

Cömert, Ö. ve Sevim, Y. (2017). Çocuk ve suç ilişkisini sosyolojik suç kuramları ile incelenmesi. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 29-40.

Çavuş, F, Ö., Çavuş,U,Y. ve Görpelioğlu, S. (2017). Ankara ilindeki ergenlerde riskli davranışların sıklığı, dağılımı. Aile Hekimliği Dergisi, 21(1), 2-16. https://doi.org/10.15511/tahd.17.00102

Dilekler, İ., Törenli, Z. ve Selvi, K. (2014). Öfkeye farklı açılardan bakış: Öfkenin mekanizması, farklı psikopatolojilerde öfke ve terapistin öfkesi. Ayna Klinik Psikoloji Dergisi, 1(3), 44-59. https://doi.org/10.31682/ayna.470591

Delikara, İ. E. (2000). Ergenlerin akran ilişkileri ile suç kabul edilen davranışlar arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Geçtan, E. (2005). Psikanaliz ve sonrası (11. baskı). İstanbul: Metis Yayınları. ISBN 978-9753424639

Hisli, N. (1989). Beck Depresyon Envanterinin üniversite öğrencileri için geçerliği, güvenirliği. Psikoloji dergisi, 7(23), 3-13.

Hoffman, J.P. (2006), Family structure, community context and adolescent problem behaviors, Journal Of Youth Adolescence. 35(6), 867-880. https://doi.org/10.1007/s10964-006-9078-x

Kaner, S. (1991). Suçlu çocuklarda gençlere ve sorunlarına genel bir bakış. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 24(1), 169-186. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000733

Kaner, S. (1992). Suçluluğu açıklayan yaklaşımlar. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 25(2), 473-496. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000593

Kaner, S. (2001). “Suç Davranışı Ölçeği Geliştirme Çalışması”.1. Ulusal Çocuk ve Suç: nedenler ve Önleme Çalışmaları Sempozyumu. Ankara: Türkiye Çocuklara Yeniden Özgürlük Vakfı, 79-90.

Kaymak-Özmen, S. (2004). Aile içinde öfke ve saldırganlığın yansımaları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 37(2), 27–39. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000093

Kızmaz, Z. (2005). Din ve suçluluk: suç teorileri açısından kuramsal bir yaklaşım. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(1), 189-215.

Kolko, D. J. (1996). Clinical monitoring of treatment course in child physical abuse: Psychometric characteristics and treatment comparisons. Child Abuse & Neglect, 20(1), 23-43. https://doi.org/10.1016/0145-2134(95)00113-1

Korkmaz, Ş. (2014). Lise öğrencilerinin algıladıkları anne baba tutumları ile kuraldışı davranışlar arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı, Gaziantep.

Kulaksızoğlu, A. (2001). Ergenlik psikolojisi (4. baskı). İstanbul: Remzi Kitabevi. ISBN 978 9751406828

Kunt, V. (2003). Çocuk ve suç (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Kuzeyli, Y. ve Fadıllıoğlu, Ç. (2005). Diyaliz hastalarında progresif gevşeme yöntemlerinin kaygı düzeyi ve yaşam kalitsine olan etkisinin incelenmesi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi, 21(1), 33-45.

Marchand, J. F., Schedler, S., & Wagstaff, D. A. (2004). The role of parents’ attachment orientations, depressive symptoms, and conflict behaviors in children’s externalizing and internalizing behavior problems. Early Childhood Research Quartely, 19(3), 449-462. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2004.07.003

Mcshane, D., Frank, P. ve Williams, M. (1991). Criminological theory. USA: Prentice Hall. ISBN‑13: 978‑0134753479

Mertoğlu, M. (2021). Aile, okul, iş yeri, spor, cezaevleri ve yaşamın diğer alanlarında öfke kontrolü (5. baskı). Ankara: Pegem Akademi. ISBN 978 6052412329

Navaro, L. (2003). Gerçekten beni duyuyor musun? İstanbul: Remzi Kitabevi. ISBN 978 9751408068

Öngider, N. (2013). Boşanmanın çocuk üzerindeki etkileri. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar / Current Approaches in Psychiatry, 5(2),140-161. https://doi.org/10.5455/cap.20130510

Özen, Ş., Ece, A., Oto, R., Tıraşçı, Y., & Gören, S. (2005). Juvenile delinquency in a developing country: A province example in Turkey. International Journal of Law and Psychiatry, 28(4), 430–441. https://doi.org/10.1016/j.ijlp.2004.05.001

Özer, K. (1994). Öfke, kaygı ve depresyon eğilimlerinin bilişsel alt yapısı ile ilgili bir çalışma. Türk Psikoloji Dergisi, 9(31), 12-25. https://doi.org/10.31828/tpd1300443319940000m000309

Özmen, A. (2004). Seçim kuramına ve geçerlilik terapisine dayalı öfkeyle başa çıkma eğitim programının ve etkileşim grubu uygulamasının üniversite öğrencilerinin öfkeyle başa çıkma becerileri üzerindeki etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

Özsat, K., Çakıcı, M. & Hüdaverdi, H. (2024). Analysing the levels of trauma and depression on individuals who are suffering from economic crisis (KKTC’de ekonomik krizden etkilenip iflas eden bireylerde örselenme ve depresyon düzeylerinin incelenmesi). European Archives of Social Sciences, 1(2). https://doi.org/10.35365/eass.24.2.02

Petraitis, J., Flay, B.R. ve Miller, T.Q. (1995). Reviewing theories of adolescent substance use: organizing pieces in the puzlle. Psychological Bulletin, 117(1), 67-86. http://dx.doi.org/10.1037/0033-2909.117.1.67

Reid, J. B., Patterson, G. R. & Snyder, J. (2002). Antisocial behavior in children and adolescents. Washington, DC: American Psychological Association. Erişim tarihi: 10 Ekim 2025. https://doi.org/10.1037/10468-000

Siyez, D. M. (2016). Ergenlerde problem davranışlar: Okul temelli önleme çalışmaları ile ilgili uygulama örnekleri (5. baskı.). Ankara: Pegem Akademi. ISBN 978‑6055885816

Soykan, Ç. (2003). Öfke ve öfke yönetimi. Kriz Dergisi, 11(2), 19-27. https://doi.org/10.1501/Kriz_0000000192

Starner, T.M. ve Peters, R.M. (2004). Anger expression and blood pressure in adolescents. The Journal of School Nursing, 20(6), 42-335. https://doi.org/10.1177/10598405040200060801

Ulusoy, M., Şahin, N. H., ve Erkmen, H. (1998). Turkish version of the Beck Anxiety Inventory: Psychometric properties. Journal of Cognitive Psychotherapy: An International Quarterly, 12 (2), 163–172.

Yılmaz, T. (2000). Ergenlerde risk alma davranışlarının incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.

Yılmaz, T. (2001). Ergenlerde risk alma davranışının incelenmesi. 1.Ulusal Çocuk ve Suç: Nedenler ve Önleme Çalışmaları Sempozyumu Bildiriler Kitabı (s. 119–146). Ankara, Türkiye Çocuklara Yeniden Özgürlük Vakfı.

Yılmaz. Y. (2011). Ortaöğretim öğrencilerinde görülen kuraldışı davranışların yordayıcılarının incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Adana.