Travmanın Söylemsel İzleri: Kıbrıs’ta Kimlik, Bellek ve Ötekileştirme

Bekir Erbekir; Cemaliye Direktör

doi:10.35365/eass.25.3.02

Yazarlar

Bekir Erbekir Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi https://orcid.org/0000-0002-1838-7771
Cemaliye Direktör Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi https://orcid.org/0000-0002-2249-4908

DOI:

https://doi.org/10.35365/eass.25.3.02

Anahtar Kelimeler:

Rum-Türk, Kıbrıs, Seçilmiş Travma, Söylem, Öteki

Özet

Bu çalışma, Kıbrıs’ta temsil edilen iki farklı toplumun YouTube platformunda yayınlanan videolarında yer alan söylemlerin ardındaki ideolojik yapıların, kimlik inşasının ve seçilmiş travma temalarının eleştirel söylem analizi yöntemiyle kapsamlı bir şekilde incelenmesini amaçlamaktadır. Çalışmada, Van Dijk’in söylem ve ideoloji yaklaşımı temel alınarak, her iki toplumdan birer video seçilmiş ve bu videolardaki söylemler sistematik biçimde analiz edilmiştir. Analizler, toplumsal kimliklerin oluşumunda seçilmiş travmaların önemli bir araç olarak kullanıldığını ve bu travmaların, ideolojik yönelimlerle dil aracılığıyla nasıl yapılandırıldığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, dil ve söylemin toplumsal güç ilişkilerinin sürdürülmesinde, hegemonya yaratılmasında ve toplumsal ayrışmaların pekiştirilmesinde merkezi bir rol oynadığı vurgulanmaktadır. Bu çalışmada, Kıbrıs özelinde toplumsal ayrışmaların ve kolektif hafıza dinamiklerinin dil yoluyla nasıl yeniden üretildiğine dair önemli bulgular, eleştirel söylem analizinin toplumsal kimlik, ideoloji ve güç ilişkileri çalışmalarına sağladığı teorik ve metodolojik katkıları da ortaya koymaktadır. Sonuçlar, özellikle medya ve dijital platformlarda temsil edilen söylemlerin, toplumsal gerçekliklerin inşasında ve sürdürülmesinde ne denli etkili olduğunu göstermekte ve sosyal bilimler alanında dilin politik ve toplumsal işlevlerine dair literatüre özgün bir katkı sağlamaktadır.

Referanslar

Acun, F. (2019). Modern Türkiye’nin dış politikası. In A. Şimşek (Ed.), Modern Türkiye Tarihi (1. bs., ss. 212–256). Ankara, Türkiye: Pegem Akademi. ISBN 978-605-241-820-8.

Aktaş, M. (2014). Avrupa’da yükselen İslamofobi ve medeniyetler çatışması tezi. Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi, 13(1), 31–54. https://doi.org/10.1501/Avraras_0000000199

Arkonaç, S. A. (2014). Psikolojide söz ve anlam analizi: Niteliksel duruş. İstanbul, Türkiye: Ayrıntı Yayınları. ISBN-13: 978-975-539-462-1.

Ağır, M. (2011). Memlûk sultanlarının gölgesi altında hilâfet kurumu. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 10(2), 637–651. Address: https://dergipark.org.tr/en/pub/jss/issue/24242/257002. Date of Access: 20.06.2025.

Bauman, Z. (2014). Modernlik ve müphemlik (İ. Türkmen, Çev.). İstanbul, Türkiye: Ayrıntı Yayınları. ISBN 978-975-539-318-6.

Bilgin, N. (2007). Kimlik inşası. Ankara, Türkiye: Aşina Kitaplar. ISBN: 9789944963176

Cartledge, P. (1993). The Greeks: A Portrait of Self and Others. Oxford, England: Oxford University Press. ISBN: 0192192663

Dolunay, A., Keçeci, G., & Kasap, F. (2017). Kıbrıs'ın güneyinden kuzeyine göç eden Kıbrıslı Türklerin kuzeyde doğan çocuklarının aile içi sözlü anlatımlarla oluşan Kıbrıslı Türk-Rum ilişkileri algısı. Journal of History Culture and Art Research, 6(3), 560–591. http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v6i3.925.

Doyuran, L. (2018). Tarih içerikli belgesel filmlerde kolektif belleğin inşası (II. Abdülhamid belgeselleri örneği). Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 6(20), 29–58.

https://doi.org/10.7816/ulakbilge-06-20-03.

Durna, T. (2014). Azınlıklar, ötekiler ve medya üzerine. Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 1(1), 151–161. https://doi.org/10.24955/ilef.106588.

Erbekir, B., & Direktör, C. (2024). İkinci ve Üçüncü Kuşak Kıbrıslı Türklerde Aktarılan Psikolojik Travma, Psikolojik Sağlamlık, Kaygı ve Obsesif Kompulsif Bozukluğun İncelenmesi. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 8(15), 51-66. https://doi.org/10.31461/ybpd.1425314.

Fairclough, N. (1995). Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. Harlow, England; Longman (Pearson Education). ISBN-10: 0582219809.

Foucault, M. (1993). Michel Foucault Ders Özetleri 1970-1982 (S. Hilav, Çev.). İstanbul, Türkiye: Yapı Kredi Kültür ve Sanat Yayınları. ISBN: 978-975-363-050-4.

Göktepe, C. (2012). Kıbrıs Meselesi’nde Kriz Süreci ve Türkiye (1964–1974). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, ss. 1397-1427. Address: http://www.tarihbilimleri.com/kibris-melesinde-kriz-sureci-ve-turkiye-1964-1974.html. Date of Access: 02.01.2024.

Gürel, Ş. S. (2020). Kıbrıs Tarihi 1878-1960; Kolonyalizm, Ulusçuluk ve Uluslararası Politika. İstanbul, Türkiye: İmge Kitabevi Yayınları. ISBN: 978-9755338842.

Halbwachs, M. (1992). On Collective Memory (L. A. Coser, Çev.). Chicago, USA: University of Chicago Press. ISBN: 978‑0226115962.

Hall, S. (1996). Who needs identity? Questions of Cultural Identity, 16(2), 1–17. https://doi.org/10.4135/9781446221907.n1

İnceoğlu, Y. (2012). Nefret söylemi ve/veya nefret suçları. İstanbul, Türkiye: Ayrıntı Yayınları. ISBN‑13: 978‑975‑539‑630‑9.

Karaoğulları, D., & Eş, A. Ç. (2021). Erişkin bireylerde travma sonrası stres bozukluğu ve akültürasyon ilişkisinin incelenmesi: Lefkoşa örneklemi. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 3(1), 3–12. https://doi.org/10.35365/ctjpp.21.1.03

Keser, U. (2006). Kıbrıs’ta Türk-Yunan fırtınası (1940–1970). İstanbul, Türkiye: Boğaziçi Yayınları. ISBN‑13: 978‑975‑451‑220‑5.

Kundakçı, F. S. (2013). Heteroseksizm ve ötekileştirme eleştirisi. Liberal Düşünce Dergisi, 71, 65–79. Address: https://dergipark.org.tr/tr/pub/liberal/issue/48163/609371. Date of Access: 20.08.2025.

Nahya, Z. N. (2011). İmgeler ve ötekileştirme: Cadılar, yerliler, Avrupalılar. Atılım Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 27–38. Address: https://kutuphane.dogus.edu.tr/mvt/pdf.php. Date of Access: 20.07.2025.

Olick, J. K., & Robbins, J. (1998). Social memory studies: From “collective memory” to the historical sociology of mnemonic practices. Annual Review of Sociology, 24, 105–140. https://doi.org/10.1146/annurev.soc.24.1.105

Önder, M. (2000). Kıbrıs Türk vakıfları ile ilgili yeni bilgiler. In İ. Bozkurt (Ed.), Üçüncü Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, 13-17 Kasım 2000 (Cilt IV, ss. 345–349). Gazi Mağusa, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti: Doğu Akdeniz Üniversitesi, Kıbrıs Araştırmaları Merkezi Yayınları. ISBN: 978 975 93699 4 4.

Öztürk, E. (2020). Psikotarih, travma ve dissosiyasyon. In E. Öztürk (Ed.), Psikotarih (1. baskı, ss. 1–21). Ankara, Türkiye: Türkiye Klinikleri. ISBN: 9786057010315.

Sütçüoğlu, M. (2009). Türkiye’de ulusal kimliğin tanımını değiştirme çabası: Devlet katında Nâzım Hikmet’in değişen imgesi. In G. Pultar (Ed.), Kimlikler lütfen (ss. 273–288). ODTÜ Geliştirme Vakfı Yayıncılık. ISBN: 978-9944-344-78-4.

Şah, U. (2020). Eleştirel söylem analizi: Temel yaklaşımlar. Kültür Araştırmaları Dergisi, (7), 210-231. https://doi.org/10.46250/kulturder.819362.

Şahin, S. (2011). Open borders, closed minds: The discursive construction of national identity in North Cyprus. Media, Culture & Society, 33(4), 583–597. https://doi.org/10.1177/0163443711398694.

Tseligka, E. (2025). The extermination of Christians by Muslims in the Ottoman Empire: A critical analysis of its bearing on Islamophobia discourse. Religions, 16(3), 366. https://doi.org/10.3390/rel16030366.

Uçarol, R. (1978). 1878 Kıbrıs Sorunu ve Osmanlı-İngiliz Anlaşması (Ada'nın İngiltere'ye Devri). Filiz Kitabevi. ISBN 978-975-368-171-2.

Urban Cypriot. (2025, Haziran 2). Kıbrıslı Rumlar Türkler hakkında ne düşünüyor? [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=ArC96dhbtmo

Urban Cypriot. (2025, Haziran 2). Kıbrıslı Türkler Rumlar hakkında ne düşünüyor? [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=SgeFHWKU-TU

Üvez, F. (2014). Medya ve risk toplumu ilişkisi bağlamında terör haberlerinin analizi (Yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi, Erzurum. Address: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=rrwVga7mtA3dXNZ1I5o3eg&no=XTfWw5zQKQbSFaVMZwnRlA. Date of Access: 23.03.2024.

Van Dijk, T. A. (1995). Discourse analysis as ideology analysis. In C. Schäffner & A. L. Wenden (Eds.), Language & peace (ss. 47–142). Routledge. ISBN: 978-9057024801.

Van Dijk, T. A. (2000). Ideology and discourse: A multidisciplinary introduction. Amsterdam, Netherlands: John Benjamins. ISBN: 978-9027225663.

Van Dijk, T. A. (2003). Critical discourse analysis. In D. Tannen, D. Schiffrin, & H. E. Hamilton (Eds.), Handbook of discourse analysis (ss. 352–371). Malden, MA, USA: Blackwell Publishing. ISBN: 978-0631205968.

Van Dijk, T. A. (2009). Critical discourse studies: A sociocognitive approach. In R. Wodak & M. Meyer (Eds.), Methods of critical discourse analysis (ss. 62–86). Los Angeles, CA, USA: Sage. ISBN-13: 978-1412960513.

Van Dijk, T. A. (2015). Critical discourse studies: A sociocognitive approach. In T. A. Van Dijk (Ed.), Handbook of discourse analysis (pp. 85–108). Los Angeles, CA, USA: Sage. ISBN-13: 978-1412960513.

Varol, S. F. (2014). Medyada yer alan temsillerin kimlik edinme sürecindeki rolü. The Journal of Academic Social Science Studies, 26(1), 301–313. https://doi.org/10.9761/JASSS2398.

Volkan, V. (2001). Transgenerational transmissions and chosen traumas: An aspect of large-group identity. Group Analysis, 34(1), 79–97. https://doi.org/10.1177/05333160122077730

Volkan, V. (2015). Seçilmiş travma, yetkinin politik ideolojisi ve şiddet. Address:

https://www.academia.edu/17928522/Secilmis_Travma. Date of Access: 30.03.2024.

Wertsch, J. V. (2013). Collective memory and social dynamics. New York, NY: Routledge. ISBN: 978-0415525471.

Wodak, R., de Cillia, R., Reisigl, M., & Liebhart, K. (2009). The discursive construction of national identity. Edinburgh, UK: Edinburgh University Press. ISBN: 978-0748637348.

Wodak, R., & Meyer, M. (2009). Methods of critical discourse analysis (2nd ed.). Los Angeles, CA, USA: Sage. ISBN: 978-1412960513.

Yaldız, F. (2014). Uluslararası göç ve diaspora ile ilişkili kavramlar. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 3(2), 382–403. Address: https://dergipark.org.tr/tr/pub/itobiad/issue/8762/109356. Date of Access: 16.01.2024.

Yanarışık, O. (2013). Yükselen ırkçılık ve İslamofobi gölgesinde yaşayan Avrupa Türkleri: Almanya örneği. Yeni Türkiye Dergisi, 54, 2911–2917. Address:

https://www.academia.edu/45426209/Y%C3%BCkselen_Irk%C3%A7%C4%B1l%C4%B1k_ve_%C4%B0slamofobi_G%C3%B6lgesinde_Ya%C5%9Fayan_Avrupa_T%C3%BCrkleri_Almanya_%C3%96rne%C4%9Fi. Date of Access: 16.01.2024.